📝ЛИМОНХУР МАМАРАЖАБ

Чекка кишлокда ӯтаётган тӯйга томошага Мамаражаб дӯстлари билан борадиган бӯлди. Масофа анча олис. Ӯртада икки қишлоқ бор. Шунинг учун ҳам отларда боришаётирлар. Йӯл босиб, колхознинг лимон етиштираётган махсус боғи ёнига ҳам етиб келишди. Сайёҳлардан бирининг отаси шу боғда қоровул бӯлиб ишлайди. Бобо боғ дарвозаси ёнида ӯтирган экан, қишлоқдошларини кӯриши билан хурсанд бӯлиб кетди.
- Тушинглар, бир лимондан тӯйғизай!- деди бобо.
- Раҳмат бобожон, тӯйга кеч бӯлаётир, - дейишди улар. Шундан сӯнг, у ӯғли миниб бораётган отнинг устига тушалган хуржиннинг бир кӯзига анча - мунча лимондан солди.
Ҳамқишлоқлар тӯйхонага кириб келишди. Марака эгаси олис қишлоқдан келган меҳмонларни илиқ кутиб оларкан, улар учун ажратилган қӯшхонага жойлаштирди. Зиёфатдан сӯнг, санъаткорларнинг хизматидан баҳраманд бӯлишлари учун тӯйга ташриф буюрган барча меҳмонлар даврага чиқишдилар. Ӯйин - кулгу анча вақт давом этди. Вақти етди шекилли, баковуллардан бири навбатни курашга бериб юборди. Шу кунги тӯй олишига олис - яқиндан қанчадан - қанча номдор полвонлар ташриф буюришган. Полвонларга атаб қӯйилган совринлар ҳам ӯшанга яраша бӯлди. Кун совуқ бӯлгани билан ҳеч ким даврани охиригача тарк этгани йӯқ. Тӯй эгалари томонидан жуда зӯр кураш берилди. Давра сӯнгида бир баковул майдонга чиқиб:
- Эртага кун чошкага етганда кӯпкари бошланади, - деб эълон қилди. Оқсоқолларнинг дуоси билан тӯйнинг бугунги қисмига якун ясалди. Яқин ӯртадан келганлар ӯз уйларига, олисдан келганлар эса ӯзлари учун ажратилган қӯшхоналари томон тарқалишди. Баъзилари зиёфатни давом эттирган бӯлса, чарчаганлари эса дам олишга тушдилар.
Қоровулнинг ӯғли отаси бериб юборган лимонларни дастурхон устига қӯйди. Шу кунга қадар, эътиборсизлигими ёки эҳтиёжсизлигиданми, Мамаражаб умуман лимон **** кӯрмаган. Лекин ӯша куни унинг иштаҳаси очилди. Ҳар ароқ ичган маҳали лимондан икков - учовини бутунлайига **** юборди. Ул - фатчилик давомида катта - катта лимондан ӯн - ӯн бешларини паққос туширди. Аввалига, пӯстлоғини ажратаётганди, кейинчалик эринчоқлиги тутиб, пӯстини ажратишга тоқат х,ам қилмади.
Қӯшхонадагиларнинг барчаси кеч уйғонишди. Бундан Мамаражаб мустасно. У ухлаёлмай, қийналиб чиқди. Куннинг совуқлигими, ароққа муздек лимонни қӯшиб еганлиги бӯлдими, х,ар тугул, у иситмалаб чиқди. Дӯстларининг қаршилигига х,ам қарамай кетаманга тушди. Қарори қатъий эканлигини билишгач, хуржинига тӯртта ароқ солиб:
- Йӯлда ичиб борарсан. Ҳар х,олда дардингни чалғитади-да! - деб кузатиб қӯйдилар. Ӯзлари эса кӯпкарига қӯшилиб улоқ айириш учун тӯйхонада қолдилар. Тӯй ӯтаётган қишлоқ тоғ этагида жойлашган. Қишлоқ ичида унчалик сезмади. Тоғдан энаётган мах,али совуқнинг нечоғлик таъсири баланд эканлигини сеза бошлади. Совуқ шамол қулоқларини чимириб юборди. Икки юзи қип - қизил олмадек бӯп қолди. Ӯзини бироз чалғитиш маусадида, хуржиндан ароқнинг бир шишасини олиб, тишлари ёрдамида қопқоғини очди-да, кӯтарганича охиригача ичиб юборди. Газакликка х,еч вақо йӯқ. Енгининг учини чуқур бир х,идладида, йӯлида давом эттирди. Лемонариягача иккинчи шишани х,ам бӯшатди.
Мамаражаб қоровулхонага кириб исиниб олди. Уйгача х,али анча йӯл босиши зарур. Лекин унга таскин берувчи икки ароғи бор. Шу чалғитиб олиб келмоқда. Газаклик эса йӯқ. Шунинг учун х,ам у дӯстининг отасидан лимон сӯраб олди. Қоровул бу маротабасидаям, саҳийлик қилди. Анча - мунча лимон бериб юборди. Мамаражаб уйларига кириб келгунга қадар тӯртинчи шишани х,ам бӯшатиб бӯлди. Муздай лимоннинг эса йигирма саккиз донасини **** бӯлибди.
Шу кеч Мамаражаб қотиб ухлади. Эрталаб уйғониб қараса, бӯйнининг чап қисмида бир майизча келадиган шиш пайдо бӯлибди. Бир - икки босиб ушлаб кӯрдики, оғриқ йӯқ. Оинага қараб, “Ҳа, х,озир эзиб тарқатиб юбораман”, деб эзғилай бошлади. Кечга яқин майиздай келадиган шиш мисли тухумдай катталашди. Борган сари шиш қайтиш ӯрнига баттар йириклашиб бораверди. Оқибатда, бӯйнидан осилиб тушиб, елкасининг олд қисмига тушди. Энди у чап томонга қараб бурилолмайдиган даражага етди.
​​Сездирмаслик мақсадида, бӯйинига шарф ӯраб юрди. Кӯрганлар:
- Ҳа, Мамаражаб бурилмай қолибсанми? - десалар,
- Ёмон ётибманми дейман, санчиқлаб бӯйиним бурилмайдиган бӯлиб қолди, - дейдиган бӯлиб қолди. Шу соз юраверди. Бӯлмади. Баттарлашавергач, дӯхтирга мурожаат уилишдан ӯзга чора топа олмади. Айрим шифокорлар операция қилиш керак деса, яна бирлари шундай даволаймиз, деб маслаҳат бердилар. Анча тортишувлардан сӯнг, шифохонага ётқизилиб, операция учун тайёргарлик ишлари бошланди.
Мамаражабнинг ӯғли ӯттиз дона хом тухум олиб келди. Эрталаб бӯлишига қарамай у бир йӯла ҳаммасини ичиб юборди. Пӯчоғини мажақламай, шундайлигича пақирга солиб қӯяверди. Кейин ёнида ётган беморга билдирмай, унинг кравати остига секин сурди. У инқиллаб ётибди. Шу бугун уни операцияга олиб кириш- лари лозим. Бир мах,ал ҳамшира хонага кириб келиб:
- Бемор Фалончаев, тайёргарлигингизни кӯринг, х,озир сиз- ни операция хонасига олиб ӯтамиз! - деди. Орага Мамаражаб суқулиб:
- Қанака операция? Бемор ёнидаги пақирчага қаранг, ӯттизта тухумни хомлайигача ютиб юборибди! - деди ҳазиллашган бӯлиб. Ҳамшира лом - мим демасдан хонадан чиқиб кетди-да, бир пасдан сӯнг ӯзи билан бирга врачни бошлаб келди.
- Мен сиздан буни кутмагандим. Ӯттизта тухумниям ичиб бӯлармикан операцияга кирадиган одам? - деди врач.
- Йӯқ. Бу киши ёлғон гапираяпти. Мен х,еч нарса ичганим, еганим х,ам йӯқ. Ахир, шу кунни интиқ бӯлиб кутиб ётибман-ку, - деди жовдираб бемор.
- Ҳазиллашдим. Тухумларни ӯзим ичдим, - деб юборди Мамаражаб кулиб.
- Бир ӯтиришда ӯттизта тухумми? - сӯради врач ундан.
- Ӯттизта нима бӯлибди. Ундан кӯпроғиям кетади. Ӯғлимнинг олиб келгани шунча экан. Нима қилай? Ахир, операцияга кириш олдидан куч тӯплашим зарур-ку? - жавоб қилди Мамаражаб.
Мамаражаб шифохонадан чиқди. Тез кунлар ичида операция қилинган жойлари ҳам битиб кетди. Муздек лимонни ҳаддан зиёд еганлиги туфайли шу дардга дучор бӯлганлигини дӯхтирлардан билган бӯлса ҳам лимон ейишни ҳечам канда қилмади. Аксинча лимонхӯрлиги билан донг таратди.
Колхозга юқоридан текширувчилар келишди. Раис меҳмонларнинг ҳурматини жойига қӯйган золда, колхоз меҳмонхонасида чой ташкил қилди. Зиёфат қуюқ бӯлди. Дастурхон тӯла нозу неъмат. Ҳатто, ӯз боғида етиштирилган лимонлар ҳам тортиқ қилинди. Лимонлар шундай етилиб пишганки, қӯлга олиб кӯтарсангиз, кафт кӯринмайди. Меҳмонлардан бири ҳавас билан икки дона лимонни пӯстлади-да, тиликларга бӯлиб, ҳар томон тақсимлади. Меҳмондорчилик давом этаётганига анча бӯлибдики, арчилган лимонларнинг ярими ҳам кетмабди. Шунда эътибор берган раис:
- Наҳотки, шунча кишига икки дона лимон кӯплик қилса. Бизда бир киши бор. Сафимизда бӯлганда эди, дастурхондаги бор лимон ҳам камлик қиларди, - деди. Бу гапга ишонқирамай:
-Йӯғ-ей раис бува, бундақаси бӯлмайди, - деди ораларидан бири. Раис қанчалик рост гапирмасин, барибир уларни ишонтиролмади. Шундан кейин раис Мамаражабни топиб олиб келишларини буюрди. Мамаражабни топиш қийин кечмади. У уйида зерикиб ӯтирган экан, зум ӯтмай, меҳмонхонада пайдо бӯлди. Барча унга сездирмасдан пинҳона кузатиб турардилар. Шунда, Мамаражаб дастурхоннинг икки четида турган қандил лалиларга жойлаштирилган лимонларни паққос ура кетди. Тинчигач, яна бир лали лимон келтирилди. Униси ҳам тугади. Ора - суради гурунг бӯлар. Қадаҳлар кӯтарилмоқда. Кейинига кайфи ошган Мамаражаб лимон олиб келишларини ӯзи буюрди. Буни кузатиб турган меҳмонлардан бири:
- Раис бува, айтганингиз рост экан, қойил бӯлдик, - деди барча меҳмонлар номидан. Меҳмонхонада кулги аралаш қарсаклар чалинди. Булар фақат - фақат лимонхӯр Мамаражабга эди. Ӯз гапининг исботидан ғурурланган раис Мамаражабга мукофот сифатида бир қутти лимон совға қилиб юборди...
Ҳабибулла Ғафур.