Свернуть поиск
Дополнительная колонка
Правая колонка
Тыгай шонымашым ойла Кужэҥер округ Шинур ялыште илыше Игорь Ядыков.
Шочмо кундем шергырак лийын
Тиде ялыште сентябрь тӱҥалтыште лийынна. Тунам игече шокшо, кукшо да ояр шоген. Сандене отарлаште мӱкш рӱжген, южыжо шыркамат кычал муын илемышкыже конден. Мӱкшызӧ Игорь Ядыков отарыштыже ыле, тидым-тудым ыштылын, шулдыран йолташыже-влакым телылан ямдылен. Мӱкш ончымо пашаж дене тудо кумылын палдарыш, отарже мучко ончыктен кошто.
– Шукерте огыл гына омартала гыч магазиным, тыгак ешартыш корпусым кораҥдыльым, – ойла Игорь Серафимович. – Мӱйым кӱзен нальым да рамылаште кодшыжым налышт манын, отар воктеке вераҥдыльым. Кызыт тушто мӱкш-влак ызгат гына. Тидын деч ончыч чыла ешым терген лектым, телылан кочкыш мыняр улмым рашемдышым. Пален нальым: мӱйым телылан ситышын погеныт, тургыжланышаш уке. Мый телылан омарташте лу-латкок мӱян рамым кодем. Мыняр килограммжым шотлымаш уке. Ий еда сайын илен лектыт. Мӱкш дене ласка, шыма лийман, уке гын, сырат да пӱшкылаш тӱҥалыт.
Ядыков самырыкракше годым Йошкар-Олаште илен, стройкышто пашам ыштен. Илыме пӧртым, банкым, МарГУ-н корпусшым чоҥымаште тыршен. Вара Брянскыш шумеш каен. Шочмо кундемыш пӧртылын. Тыште трактористын праважым налын, техникым виктарен. Йӱдвел кундемыштат чоҥымо пашаште тыршен. Тылеч вара кок ий Килемар районысо Вӹзӹмйӓрыште илен. Но кеч-мо гынат илыш пӱрымаш шочмо ялыш конден, тыште кермыч пӧртым чоҥен.
– Ялыштына илаш лиеш: корно пеҥгыде шартышан, кеч-могай жапыштат каяш-толаш йӧнан. Шукерте огыл пӱртӱс газым пуртышт, илышна эшеат куштылеме, – манеш мӱкшызӧ. – Самырык еш гына уке. Но пенсийыш лекше-влак ола гыч ача-ава суртыш пӧртылыт, оралтым ачалат.
Нелылыкат уло
Кызытсе пагытыште мӱкшым ашнаш йӧршынат куштылго огыл. Шуко нелылык лектеш. Тидын шотышто Игорь Серафимович теве кузе ойла:
– Пасушко кокияш рапсым ӱденыт ыле. Тудо шошым эр пеледеш. А тиде жапыште нектарым ойырышо кушкыл эше шагал, сандене чыла мӱкш рапс пеледышыш кусна. Но лачак ты пагытыште кушкылыш шукш-копшаҥгым пытараш аярым шават. Тиде жапыштак мӱкш еш вийым пога, куатаҥеш. Теве тений азап темдалын. Вес ийланат тиде кушкылым ӱден коденыт. Ынде шонем шушаш ийын пӱтынь отарем жаплан вес кундемыш, иктаж вич километр торашке, наҥгаяш. Вет тений еш-влак куатыштым йомдареныт, эсогыл магазиныш пеш шагал мӱйым оптеныт. Сандене ты гана мӱй лектыш кугуак лийын огыл.
Эше Ядыковым теве мо тургыжландара. Тудын ойлымыж семын, тений мӱкшым кайык-влак чот кочкыныт. Пӧрткайык тӱшка кочкаш тунемын, киса-влак утларак ешаралтыныт. Нуно мӱкшым южыштак кучат. А теве юалге игече шога гын, омарта ончыко, пырдыжыш толын шинчыт да чӱҥген тӱкалат. Тыге мӱкш тӱжваке лектеш, да тудым леток рож ончылно вигак руалтат. Эше тений вараксим гай койшо, корак деч изирак сур кайык илаш тӱҥалын. Кызыт марте тудым ужын огыл улмаш. Пыжашым оралте коклаште ышта. Ойлат, ик кечыште ик тыгай кайык 250 марте мӱкшым кочкеш. Игым пукшымыж годым поснак шуко пайдале насекомыйым пытара.
Эше мӱкш еш шыжым йомеш. Омарташте мӱят лыҥак уло, эсогыл тулиге лийын, но илемыште ик мӱкшат кодын огыл. Тыгай туткар Ядыковын отарыштыжат палдырнен. Варроатоз пудий деч шыжым бипин препарат дене обработкым ышта. Тыгак арымшудым кучылтеш. Кукмак (багульник) шудо дене кумдан пайдалана.
Мӱйым ужалаш ярмиҥгалашке коштеш, тыгак акажлан олашке пуэн колта. Налше-влак эреак улыт.
Мӱкшым теле гоч ашнен лукмо йодыш ик эн тургыжландарышылан шотлалтеш. Кӧ келшыше йӧным муын, тудын дене ий еда пайдалана – чыла еш сайын илен лектеш. Ядыковат тыгай йӧным кычалын. Ик ийын кугу вочкым налын конден да тушко телылан лу омартам шынден. Шошылан улыжат нылытше гына илен лектын. Эр шошым кече вочкым ырыктен, тыге еш тулигым ондакрак ончен кушташ тӱҥалын. Тидлан кӧра кочкыш шуко каен да тӱжваке лукмеш ситен огыл. А тӱжваке лукташ эше уремыште йӱштӧ шоген. Ынде тений виян ешан омарта-влакым телылан тӱжвалнак кодынеже, изирак куатанжым омшаникыш шындылеш. Лум йымалне еш телым сайынрак эртарымым сайын пала.
Снимкылаште: Игорь Ядыков – отарыштыже; шыштым темден лукмо аппарат; медогонкыш электродвигательым келыштарен; трактор.
Авторын фотожо.
(Тичмаш материалым 13 ноябрьыште лекше номерыште лудса).

Присоединяйтесь — мы покажем вам много интересного
Присоединяйтесь к ОК, чтобы подписаться на группу и комментировать публикации.
Нет комментариев